نودان شهري است در بخش كوهمره شهرستان كازرون استان فارس در جنوب ايران.جمعيت شهر نودان در سال ۱۳۸۳ برابر با ۲۴۷۲ نفر بودهاست. از نقاط ديدني نودان چشمه رنجان است كه در مسير جاده كازرون به شيراز واقع شدهاست. در دامنه كوه، چشمهاي جوشان دارد كه آب آن بسيار گواراست. اين چشمه كه سرچشمه اصلي آن از نودان است به چشمه «پير سبز» و از آنجا به رودخانه شاپور ميپيوندد. در فصل زمستان نيز به هنگام بارندگي حجم آب آن بسيار زياد ميشود. ويژگي هاي جغرافيايي - موقعيت و وسعت
بخش كوهمره نودان، درجنوب غربي استان فارس ، واقع بر روي عرض 29 درجه و 30 دقيقه تا 29 درجه و60 دقيقه شمالي وطول 51درجه و30دقيقه تا 52 درجه شرقي ومحصور بين دورشته كوه ازسلسله جبال زاگرس قراردارد.از جنوب، به كازرون وازشمال ،به بخش ارژن وشيراز ،ازشرق،به باغستانهاي جروق بخش جره بالاده، وازغرب ، به شهر قائميه منتهي مي گردد مساحت كوهمره بيش از 741 كيلومتر مربع بر آورد شده است. سلسه جبال زاگرس درامتداد خود به سوي جنوب شرقي كشور ، در حد فاصل جنوب شيراز و شمال كازرون تا حوالي فيروز آباد منطقه اي با وسعت تقريبي 30 هزار كيلومتر مربع را به نام كوهمره به وجود آورده است . قديمي ترين سندي كه اين منطقه را به نام كوهمره نام برده،مربوط به روزنامه ملا جلال منجم ، در ذكر وقايع سال 998هجري درزمان شاه عباس اول صفوي است فارسنامه ناصري ، ازكوهمره پشت كوه، كوهمره جروق وكوهمره شكان به شرح زير نام برده است. بيشتر بلوك كازرون ،كوهستان است. درزمستان، پر از برف گشته تا اواخر بهار ، بي محافظت بماند وروستاهايي كه در كوهستان افتاده است ، آنها راكوهمره گويند وآنها راسه قسمت نموده اند : يكي كوهمره پشت كوه است ودرنوشته ها آن را فشقويه نويسند كه قصبه آن نودان است وديگري را كوهمره جروق گويند كه قصبه آن سر تابه است وديگري كوهمره شكان وقصبه آن بورنجان است .تغيير وتحولات 150سال گذشته دراين منطقه ، موجب اضمحلال كوهمره شكان دربين دو كوهمره ديگر ، وپيدايش كوهمره جديدي به نام سرخي در چند دهه گذشته گرديد . تقسيمات جديد كشوري ، كوهمره جروق ، ضميمه بخش بالاده كازرون گرديد و كوهمره سرخي ، به انضمام دهستان ارژن شيراز را تشكيل مي دهد . اما كوهمره نودان كه در اسناد قديمي،به عنوان فشقويه وپشت كوه از آن نامبرده شده است ، از شال 1327 هجري شمسي ، به نام بخش كوهمره شهرستان كازرون شناخته شده است. اين بخش حدفاصل بين رشته كوههاي دوان وفامور در جنوب ، و كوه پهن يا چنگ درشمال واقع گرديده است. اين رشته كوهها در دوسوي بخش كوهمره به موازات يكديگر ، از غرب به شرق امتداد يافته وسرانجام، درشرق روستاي دردونه ، به هم مي رسند. بخش كوهمره از شمال ، جنوب وشرق با گذر گاهها وبا تنگه هاي باريكي بامناطق همجوار،ارتباط مي يابد( تنگه ابولحيات ، تنگه چوگان و تنگه انار) واز غرب، به جلگه قائميه (چنارشاهيجان) منتهي مي گردد. كوهمره ، درمنطقه سرسبز وجنگل هاي نسبتا انبوه بلوط ومحدود درختان جنگلي واقع گرديده كه به صورت نوار سبزي ،ازكوهمره سرخي وجروق آغاز شده وتا حوالي ممسني امتداد مي يابد. درحالي كه مناطق شمالي وجنوبي همجوار فاقد چنين اقليم وپوشش گياهي هستند. به همين دليل كمربند سبز فارس ، نامي مناسب براي آن است ،چنانكه از نام اين بخش (كوهمره) پيداست ، منطقه اي كوهستاني وداراي مناطق مرتفع است. آب وهوا آب وهواي اين منتطقه ،در گروه اقليمي معتدل ومرطوب جاي ميگيرد ، باتوجه به اين نكته ، موقعيت ماه هاي سال را ميتوان به دوزير گروه ماه هاي خشك وماه اي تر تقسيم كرد. بدين گونه به طور متوسط از ارديبهشت تا آبان ماه را ميتوان جزو ماه هاي خشك وبقيه را جز ماه هاي تر قلمداد كرد. ميزان بارندگي درسال ، حداقل 200 وحداكثر 700 ميليمتر ودما ، حداقل 3 درجه وحداكثر 5/34 درجه سانتي گراد است. جمعيت دهستان خانوار مرد زن جمع كل كوهمره در دست بررسي دهستان دشت برم دهستان كوهمره دهستان كوهمره ، ازدوبخش- دهستان دشت برم بامساحت 283 كيلومتر مربع ودهستان كوهمره با485 كيلومتر مربع تشكيل شده است . دين نژاد وزبان مردم اين بخش ،مسلمان وپيرو مذهب شيعه 12 امامي هستند. متون تاريخي مانند فارسنامه ناصري، از مذهب تسنن دربرخي از روستاهاي كوهمره دراواخر صفويه ودر زمان استيلاي محمود افغان بر پايتخت دولت صفويه گزارش داده اند ، اما امروز، از اهل تسنن در اين منطقه ، خبري نيست. بنابر گزارش مورخان ونيز باتوجه به كتيبه هاي كشف شده، قدمت اسلام در اين منطقه ، بسيار زياد است وبه سده اول هجري برمي گردد . شايان يادآوري است كه قديمي ترين كتيبه هاي اسلامي استان فارس در روستاي دردانه، از توابع كوهمره كشف گرديده است كه مربوط به سنگ قبر دو برادر مسلمان ايراني است كه با خط كوفي ابتدايي درسال 65 هجري ( يعني 4 سال پس از واقعه عاشورا ) نگاشته شده است. نژاد براساس يافته هاي آماري مرككز آمار ايران، درسراسر خاك پهناور ايران اسلامي، 31 ايل بزرگ زندگي مي كنند. از ميان اين ايل ها ، تنها ايل كوهمره درفارس ودوايل قره داغ وارسباراني درخطه آذربايجان وگيلان، داراي نظام قبيله اي و طايفه اي هستند. طوايف ساكن دركوهمره ثلاث (نودان ، جروق وسرخي ) گرچه از هويت قومي ونژادي خود آگاهي دارند، اما زندگي در انزوا واحاطه شدن از سوي اقوام ديگر وعوارض طبيعي وجغرافيايي منطقه ، موجب گرديده است تا آنان در سده هاي متمادي ، نسبت به هويت قومي وفرهنگي خود ، تا اندازه اي بيگانه گردند وترجيح دهند كه خود را باعناويني جغرافيايي مانند نوداني، جروقي وسرخي مشخص كنند. افزون برآن، نبود راه ارتباطي ميان ساكنان سه كوهمره ، موجب فاصله واحساس بيگانگي آنان به يكديگر شده است. زبان : درمنطقه كوهمره ، گويش ويژه كوهمره اي وجود دارد وبيشتر اهالي ، با اين گويش كه برخي از ويژگي هاي باستاني را داراست ، سخن مي گويند. اهالي كوهمره رانمي توان لر دانست ، زيرا اولا گويش آنها لري نيست و ثانيا عضويت يا پيوستگي نژادي با شهرستان هاي لر نشين مانند ممسني ولرستان ندارند. بنا به دلايل متقن تاريخي واسناد مستدل ومكتوب واشارات برخي از زبان شنانسان داخلي وخارجي ، بي گمان گويش كوهمره اي، ادامه گويش ايرانيان باستان ويژه زبان ساسانيان است، پس به جاست كه گويش آنان را با نام واقعي آن ، كوهمره اي بناميم. سكندرمان اللهي در كتاب قوم لر ، به اين نكته اشاره نموده است كه برخي طوايف كوهمره ، از زمان هاي باستان در اين منطقه، سكونت داشته اند. گويش آنان، برخي از ويژگي هاي باستاني راحفظ كرده است. كاوه بيات دركتاب شورش عشاير، از گويش كوهمره اي، به نام گويشي از گويش هاي تاتي نام برده است. پوشش گياهي وزندگي جانوري پوشش گياهي غالب دراين منطقه ، در درجه اول بلوط است وسپس درختان بادام ، بنه، آلبالو وحشي، گون وگياهان مرتعي ، همچون بابونه ، دنه ، هلپه و گل زرد رامي توان نام برد. نمونه هاي جانوري: دراين منطقه، به دليل ظعف مرتعي وجنگلي ، تعداد جانوران بسيار كم است وفقط مي توان به گرگ ، روباه، خرس، خرگوش وجوجه تيغي اشاره كرد. كلاغ وداركوب وپرستو هم در اين منطقه يافت مي شود. ويژگي هاي اقتصادي به دليل نا مساعد بودن زمين هاي كشاورزي ، محصولات كشاورزي از نظر كمي ، رشد چنداني ندارند. افزون بر آن ، كمبود آب هاي سطحي وزير زميني ، علت ديگري است كه از رونق كشاورزي در اين منطقه، كاسته است وبجز مقدار اندكي از زمين هاي حاشيه چشمه زنجان، بقيه زمين ها از بهره دهي مناسب برخوردار نيست. با اين حال، برخي از محصولات مرغوب هم در اين منطقه، پرورش يافته اند، به گونه اي كه انار ، گاو كشك ، انجير ، دوسيران وبرنج نودان از كيفيت خوبي برخورداراند. فارسنامه ناصري نيز از محصولات مرغوب منطقه كوهمره وبازار فروش آنها در گذشته ، سخن به ميان آورده است: گذران مردم كوهمره وماليات ديواني آنها از انجير خشك ، دوشاب ، مويز ، انار، آلوي خشك [است] . بادام كوهي آن را بخورك نيز گويند . كاروان ها اين متاع را بار كرده به عربستان به هندوستان مي بردند. در بخش دامداري ، پرورش بز ، گوسفند ، طيور وزنبور عسل به طور سنتي معمول است ، ولي رونق چنداني ندارد . اهالي برخي روستاها بويژه مركز بخش ، از راه اشتغال به كار در شيخ نشين هاي حاشيه خليج فارس ، امرار معاش مي كنند ودر بهبود وضعيت عمراني وآبادي روستاهاي خود ، سهم نسبتا بالايي دارند . ويژگي هاي اجتماعي پس از اصلاحات ارضي ، نظام اجتماعي حاكم بر روستا در اين منطقه ، همانند مناطق ديگر به هم ريخت واداره روستا به دست كدخدا بود، ولي اثري از ملوك الطوايفي ونظام فئودالي مشاهده نمي شد. سيستم كدخدايي ، چند سال بيش از انقلاب اسلامي فرو پاشيد و بزرگ فاميلي هم درشرف نابودي است. چكيده آنكه مي توان گفت كه نظام اجتماعي در اين منطقه چندان تفاوتي با نظام حاكم در شهر ندارد. ويژگي هاي تاريخي بنابه اظهار مؤلف فارسنامه ناصري، در سال هجدهم هجري در زمان خلافت خليفه دوم سپاه اسلام به سرداري عثمان ابن ابي العاص ، پس از فتح كازرون وشيراز ، مردم كوهمره را به پرداخت جزيه وادار نمود. گزارش ديگري حاكي است كه درسال 83 هجري ، كردان فارس ( اهالي كوهمره ) ، عليه حجاج ابن يوسف ثققي خروج كردند وبا حمايت از سردار ياغي او ، عبدالرحمن بن محمد الاشعث كوفه را تصرف نموده دوب سراسر فارس ، مستولي شدند. در سال 129 قمري توان آن را داشتند كه با خوارجي كه منطقه شان را محاصره كرده بودند ، نبردي سخت كنند بنا به گزارش ابو اسحق ابراهيم اصطخري در كتاب مسالك وممالك، در فارس 5 رم ( رم به معني اجتماع به مردم ) وجود داشته است كه يكي از اين رم ها ، حسين صالح يا رم ديوان نام داشته است . اين رم از مشرق به كوره اردشير خوره واز غرب ، به كوره شاپور خوره ، محدود مي شده است . ابن بلخي نيز از پنج طايفه در ناحيه ياد شده ، نام مي برد كه يكي از آنها، طايفه شكانيان نام دارد . مورخان سده هاي اوليه اسلامي ، نام رود قره آغاچ كنوني را كه از كوهمره سرخي مي گذرد ، نهر شكان ناميده اند . عبدالله شهبازي باتوجه به قرائن وشواهد داده هاي تاريخي ، به اين نتيجه مي رسد كه رم ديوان ، در منطقه بوده است كه امروزه ، به كوهمره شهرت دارد . به هر ترتيب ، به اين نام تا دوران معاصر باقي مانده وبخشي از كوهمره به آن موسم شده است . انطباق داده هاي تاريخي و جغرافيايي طبيعي وقبيله اي فارس ، ترديدي باقي نمي گذارد كه منطقه كوهمره ، همان رم ديوان يا حسين صالح اواخر ساساني وسده هاي اوليه اسلامي است . در سده چهارم هجري مهتر ايشان، آزاد مردبن كوهستان كرد بوده است و اين منطقه ، همواره عرصه تنازع و ستيز دولت هاي محلي با شبانكاران بوده است . شايان يادآوري است كه قديمي ترين سندي كه اين منطقه را به نام كوهمره نامبرده ، روزنامه ملا جلال منجم، در ذكر وقايع سال 998 هجري ، در زمان شاه عباس اول صفوي است. تاريخچه آموزش وپرورش مكتب خانه ها ومكتبداران تاريخ تاسيس مكتب خانه در بخش كوهمره، 250 سال پيش است و مكان آن روستاي نودان ( مركز بخش ) بوده است ، البته به اعتقاد برخي از افراد، تاريخ آن به 800 سال پيش باز ميگردد. نخستين مكتبدار ، ميرزا عبدالصاحب بوده است وپس از او ، فرزند ونوادگانش به ترتيب ، آخـــونـــد ابراهيم، ملا ميرزا ابولقاسم ، ملا لطيف اله وشيخ عبدالرحيم ، اينسمت رابرعهده داشته اند. همچنين، منقول است كه دو ملاي ديگر ، پيش از شيخ عبدالرحيم ، كار تدريس را برعهده داشته اند به نام هاي ملا قباد وملا رمضان كه شيخ عبدالرحيم به مدت 3 ماه در محضر آنان تحصيل كرده است . ذكر اين نكته حائز اهميت است كه كتب تدريس شده در مكتب ، نخست قرآن كريم وسپس كتبي مانند عاق والدين ، صلوات نامه ، شاهنامه ، ديوان حافظ ، گلستان وبوستان سعدي بوده است . روستاهايي كه مكتب خانه داشته اند عبارتند از : روستاي سمغان، روستاي چكك، روستاي نودان ، روستاي كلاني ، روستاي گرگدان ، روستاي دوسيران وروستاي گاوكشك. تاسيس نخستين مدارس به سبك جديد نخستين مدره به نام مدرسه مولوي ، در مركز بخش در سال 1324 هجري شمسي تاسيس شده است اما تاريخ مهر مدرسه ، مربوط به سال 1327 هجري شمسي است . نخستين مدير مدرسه مولوي كه خودش نيز آموزگار بوده ، آقاي خسروپور بوده است . در آن زمان، تعداد دانش آموزان 10تا15 نفر بوده اند . اكنون اين مكان، مدرسه دخترانه ابتدايي است. وضع كنوني آموزش وپرورش: نمايندگي آموزش وپرورش منطقه كوهمره درسال 1334 ، آغاز به كار كرد وتا سال 1362 ، به مدت 28 سال دائر بود. در آن سال ، با ادغام اداره كل آموزش وپرورش عشاير در اداره كل آموزش پرورش استان فارس ، نمايندگي آموزش پرورش كوهمره ، به قائميه منتقل شد و با نام اداره آموزش و پرورش منطقه كوهمره قائميه ، فعاليت خود را دنبال نمود . سر انجام ، در سال 1370 ، به دنبال درخواست و پيگيري مردم كوهمره ، اداره آموزش پرورش با تفكيك اداره كوهمره قائميه به 2 اداره كوهمره وقائميه ، موافقت نمود وبه اين ترتيب ، اداره آموزش پرورش منطقه كوهمره ، به نودان انتقال يافت و فصل جديدي از فعاليت خود را آغاز نمود . واحد آموزشي واحد كلاس كودك مربي كودكستان - - - - واحد آموزشي واحد كلاس دانش آموزان كادر آموزشي ابتدايي در دست بررسي است راهنمايي متوسطه نظري فني، حرفه اي ، كاردانش - - - - پيش دانشگاهي - - - - دوره عمومي وتكميلي بزرگسالان واحد كلاس دانش آموز جمع كل سطوح مختلف تححصيلي واحد كلاس دانش آموز كادر آموزشي كاركنان آموزشي ، اداري، خدماتي وديگر كاركنان غير رسمي كارمند اداري كادر خدماتي حق التدري پاره وقت سرباز معلم جمع كل كاركنان رسمي وغير رسمي پيشينه فرهنگي دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي در اين منطقه ، يك دانشگاه پيام نور تاسيس 1388 وجود دارد. اماكن تاريخي وسياحتي الف – كاروانسراي قوام اين كاروانسرا را ميرزا علي اكبر قوام الملك شيرازي ، فرزند ابراهيم خان اعتمادالدوله ، در ميان كتل ، نزديك دشت برم ساخته است . امروزه ، اين كاروانسرا در محدوده پارك وحش ومحل نگهداري گوزن زرد كه از نادر ترين نمونه هاي ذاين گونه ، است واقع گرديده است. ب- دالان هاي معروف چهار صفه روستاي دوسيران تونل هاي درازي هستند كه در چهار نقطه رو ستاي دوسيران، زير بستر ساختمان هاي مسكوني ساخته شده اند. بر روي ديوار اين دالان ها نوشته هايي به خط كوفي ديده مي شود. گذر گاههاي برخي از اين دالان ها به علت انباشت گل ولاي وزباله هاي خانگي ، بسته شده است وبرخي از اهالي ، با تغيير كاربري ، به عنوان واحد مسكوني ، مورد استفاده قرار داده اند. تا كنون تحقيق جامعي در مورد انگيزه ساخت چنين دالان ها و يا اقوام كه دست به چنين كاري زده اند ، صورت نگرفته است آتشكده . مرحوم فرصت الدوله شيرازي در كتاب آثار عجم ، به بقاياي آتشكده اي اشاره مي كند كه بين دو ده كلاني وعبدويي وجود داشته است . درميان دو روستاي ياد شده رو به پايين كوه، جايي است وسيع وگودال مانند در آنجا آثار آتشكده وعمارت قديم از سنگ گچ بوده و قطعه اي از بدنه آن بنا برجاست. وجود آثارآتشكده در اين محل ، دال بر پيشينه دين زردتشتي است وپاكي آتش و حفظ آن از پليدي ، از رسوم مهم پيروان اين مذهب است ومهم ترين زيارت آتشكده در نوروز ، با مراسم ويژه اي انجام مي گيرد. ت- غار شاپور وآثار تاريخي ونقوش برجسته تنگ چوگان اين آثار، گوياي تمدن ايرانيان در دوران حكومت ساساني است. تا سال 1368 ، جزء بخش كوهمره بوده است و فاصله آن تا مركز بخش ، 9 كيلومتر است. ث- كتل هاي معروف دختر وپيرزن ( هوشنگ و پژنگ ) در زمان جنگ جهاني دوم به دست قواي متفقين براي رساندن مهمات به جبهه جنگ ساخته شد و به راه سوجر ( سلجري ) معروف است . كتل دختر ، حد فاصل پل آبگينه ودشت برم و دشت ارژن واقع شده است . ج- پير كلختگي ( پيربنگي) در نزديكي كتل دختر از طرف دشت برم ودر كنار جاده قديمي شيراز- كازرون ، مقبره اي است با گنبد گچي بر روي گنبد و درخت كلخنگ تنومندي روئيده كه ريشه آن از طريق ديوار گنبد و ساختمان ايوان مقبره ، به داخل نفوذ كرده است و منظره اي جالب وديدني بوجود آمده است. چ- مقبره امامزاده پير ابوالحسن روستاي ديكانك در روستاي ديكانك، از دور نما گنبدي بزرگ وبرآمده از سنگ وگچ، خودنمايي مي كند كه متعلق به شخصي به نام سراج الدين محمد استكه بين سال هاي 470 تا 479 هجري در گذشته است و مورد احترام و زيارتگاه اهالي است. ح- كتيبه هاي خط كوفي روستاي گاوكشك در اين روستا، 3 كتيبه به خط كوفي به چشم مي خورد. دو كتيبه در كنار قنات ميان روستا و يكي در كنار جاده پايين روستا قرار دارد. حجاري كتيبه ها را شخصي به نام محمود بن موسي كهزاد انجام داده و متعلق به سال هاي 677 ادامه مطلب
موقعيت جغرافيايي و ويژگي هاي آب وهوايي شهرستان كازرون
موقعيت جغرافيايي شهرستان كازرون يكي از شهرستانهاي استان فارس است كه در جنوب ايران قرار دارد و در 51 درجه و 39 دقيقه و 15 ثانيه طول شرقي و 29 درجه و 27 دقيقه عرض شمالي واقع شده است. وسعت اين شهرستان حدود 4119 كيلو متر مربع و ارتفاع متوسط آن از سطح دريا حدود 950 متر ميباشد. اين شهرستان از طرف مغرب و شمال به شهرستان ممسني، از طرف مشرق به شهرستان شيراز، از طرف جنوب غربي به استان بوشهر و از طرف جنوب به شهرستان فيروز آباد محدود ميگردد. فاصلهي شهر كازرون تا شيراز 150 كيلومتر، تا بوشهر 180 كيلو متر و تا تهران 1060 كيلومتر است. ادامه مطلب
موقعيت جغرافيايي و ويژگي هاي آب وهوايي شهرستان كازرون
موقعيت جغرافيايي
شهرستان كازرون يكي از شهرستانهاي استان فارس است كه در جنوب ايران قرار دارد و در 51 درجه و 39 دقيقه و 15 ثانيه طول شرقي و 29 درجه و 27 دقيقه عرض شمالي واقع شده است. وسعت اين شهرستان حدود 4119 كيلو متر مربع و ارتفاع متوسط آن از سطح دريا حدود 950 متر ميباشد. اين شهرستان از طرف مغرب و شمال به شهرستان ممسني، از طرف مشرق به شهرستان شيراز، از طرف جنوب غربي به استان بوشهر و از طرف جنوب به شهرستان فيروز آباد محدود ميگردد. فاصلهي شهر كازرون تا شيراز 150 كيلومتر، تا بوشهر 180 كيلو متر و تا تهران 1060 كيلومتر است. بخشها، شهرها و آباديها
كازرون داراي 5 بخش است و 6 شهر است.
. بخش مركزي: مطابق با سرشماري سال 1385 داراي 30254 خانوار و 128945 نفر جمعيت است. اين بخش داراي يك شهر به نام كازرون با 20807 خانوار و 84594 نفر جمعيت و سه دهستان (بليان، دريس و شاپور) است.
دهستان بليان
دهستان دريس
دهستان شاپور
2. بخش كوهمره نودان: مطابق با سرشماري سال 1385 داراي 4191 خانوار و 18635 نفر جمعيت است. اين بخش داراي يك شهر به نام نودان با 581 خانوار و .... نفر جمعيت و دو دهستان.
دهستان دشت
دهستان كوهمره
3. بخش كنارتخته و كمارج: مطابق با سرشماري سال 1385 داراي .... خانوار و .... نفر جمعيت است. اين بخش داراي يك شهر به نام كنارتخته با 1477 خانوار و 6690 نفر جمعيت و دو دهستان ميشود كه عبارتند از:
دهستان كنارتخته
دهستان كمارج
4. بخش چنارشاهيجان: مطابق با سرشماري سال 1385 داراي 9187 خانوار و 42975 نفر جمعيت است. اين بخش داراي يك شهر به نام قائميه با 5054 خانوار و 23734 نفر جمعيت و دو دهستان، انارستان و سمقان است.
دهستان انارستان
دهستان سمقان
5.خش جره و بالاده: مطابق با سرشماري سال 1385 داراي 7805 خانوار و 37315 نفر جمعيت شامل شهر بالاده 856 خانوار با 3936 نفر جمعيت و سه دهستان
دهستان جره
دهستان دادين
دهستان فامور
وجه تسميهي كازرون
نام شهر تاريخي كازرون، از «گازران» و «گازرون» گرفته شده است، زيرا در زمان ديلميان كه كارخانههاي پارچهبافي در كازرون پارچههاي «توزي» و «دبيكي» را ميبافت و صادر مينمود، دوازده هزار گازر يعني شويندگان الياف كتان، در اين شهر زندگي ميكردند و به همين جهت اين شهر به شهر گازران يعني شهر گازرها معروف شده بود كه نام گازران در بعضي متون به صورت «گازران» و «كازران» آمده است. «گازران» در تلفظ به صورت «گازرون» و «كازرون» تحريف يافت و اكنون نام «كازرون» باقي مانده است. در بعضي كتب «گازرات» نيز آمده است. كازرون به واسطهي توليد پارچههاي مرغوب با شهر «دمياط» مصر رقابت ميكرده و به همين جهت به «دمياط عجم» نيز مشهور است.
برخي از اهالي كازرون نيز به طور عاميانه وجه تسميهي كازرون را از «كوه زرّان» ميدانند و معتقدند چون كوههاي آن به خاطر داشتن درختان و ثمرات جنگلي، زرخيز است، آن را «كوه زرّان» ناميده و به صورت «كازرون» تحريف يافته كه ريشهي تاريخي ندارد و تنها در اعتقاد برخي از مردم چنين وجه تسميهاي بيان شده است.
نژاد
نژاد مردم شهرستان كازرون، همانند مردم جنوب ايران، از نژاد پارسه يا (پاراسواژ) شعبهاي از نژاد آرياست كه تقريبا 3 هزار سال پيش از ميلاد از مسكن اصلي خود به ايران و فارس آمدهاند.
مردم كازرون تا اندازهي زيادي اصالت نژاد خود را حفظ كردهاند، زيرا وقتي در ميان مردم كازرون گردش ميكنيم و صفات و عادات آنان را مورد دقت قرار ميدهيم، قرابت و نزديكي زيادي با نژاد آريايي قديم در آنان ميبينيم. واژههاي محلي و آداب و رسومي كه نسل به نسل حفظ كردهاند نشانگر اين واقعيت ميباشد.
زبان
زبان فارسي يعني زباني كه ساكنان ايران و افغانستان و قسمتي از هندوستان و پاكستان به آن سخن ميگويند، از پارس سرچشمه گرفته است. واژه هايي كه در كازرون بكار ميگيرند نزديكي با زبان فارس قديم دارد.
گويشها (كازروني، دواني، دوسيراني، بورنجاني، عبدويي و ...) آداب، رسوم، سنتها، متلها و مثلهاي موجود در اين منطقه به خاطر در بر داشتن ويژگيهاي زبان و فرهنگ كهن اين ديار، از ديرباز توجه زبان شناسان را به خود جلب كرده است.
ديـن
پيش از حملهي اعراب اهالي كازرون و شاپور و ديگر بخشهاي اين شهرستان مانند همهي ايرانيان دين زردشتي داشتند و بويژه در شاپور چندين آتشكدهي بزرگ وجود داشته كه آثار ويرانههاي آن هنوز باقي است. پس از فتح ايران به دست اعراب در زمان خليفهي دوم (13 هجري قمري) و تصرف كازرون به سرداري حكم بن ابي العاص، عدهاي از اهالي اين ديار به دين اسلام درآمدند. در سدهي چهارم و پنجم تعداد زردشتيان كازرون زياد بوده است و در اين هنگام مردي زردشتي به نام خورشيد كه او را ديلم گبر نيز ميگفتند حاكم كازرون بوده است. سلمان فارسي نخستين شخص از اهالي كازرون است كه در خدمت حضرت رسول(ص) به دين اسلام مشرف شد و حكمي از آن جناب گرفت كه خانوادهي سلمان در كازرون از دادن ماليات و جزيه معاف باشند. بيشتر اهالي كازرون و اطراف آن تقريباً تا سال 400 هجري قمري زردشتي بودند و از اين سال به بعد به واسطهي كوشش شيخ ابواسحق فرزند شهريار كازروني مردم كازرون كم كم مسلمان شدند. تا زمان صفويه و رسميت يافتن مذهب تشيع اهالي اين سرزمين شافعي بودند و علماي بزرگي نيز از ميان آنان برخاستند. امروز مذهب همهي اهالي شيعه اثني عشري است و در مذهب تعصب دارند. در كازرون اقليتهاي مذهبي كم است و در حقيقت 99 درصد از مردم شهرستان كازرون مسلمان هستند و يك درصد باقي مانده شامل اديان ديگر ميباشد. ادامه مطلب
شهرستان كازرون در گذشتههاي نه چندان دوراز مهمترين شهرهاي فارس بود و علاوه بر در بر داشتن گسترهاي وسيع تر از جغرافياي كنوني، در عرصههاي گوناگون به ويژه فرهنگ و علم و عرفان، دوشادوش شيراز نقش برجستهي خود را ايفا كرده است. كازرون به خاطر در بر داشتن آثار بسيار از دورههاي پيش از تاريخ، تاريخي و اسلامي چون تل رشتان، تل اسپيد، نقش برجستهي كورانگون، گور دختر (بناي منسوب به كورش يكم)، شهر بيشاپور، مجسمهي غول آساي شاپور و نقش برجستههاي ساساني، قلعهها، چها رطاقيها، آتشكدهها و كتيبههاي پهلوي و بقعههاي اسلامي و كتيبههاي كوفي بسيار و نيز معماري ويژهي بومي در شمار يكي از شهرهاي مهم و باستاني ايران قرار دارد.
اين منطقه از دورهي عيلام و هخامنشي در مسير جادهي شاهي كه راه اصلي تجارت بود ، قرار داشت. كازرون در سدههاي اوليهي دورهي اسلامي نيز شهري بزرگ و آباد بود.
« َمقدِسي» اين شهر را «دمياط عجم» خوانده است. ابن بلخي از توليد جامه توزي و شهرت تاجران كازروني به درستي عمل، سخن گفته و از تنوع آب و هوايي و توليد همزمان محصولات سردسيري و گرمسيري چون خرما و زيتون اظهار شگفتي كرده است. كازرون در سدههاي اخير نيز به خاطر واقع بودن بر سر راه بنادر جنوب و شيراز همچنان در تجارت و سياست و علم حضوري جدي داشته است.
در حوزهي عرفان اسلامي نيز كازرون جايگاه ويژهاي دارد. از سدهي چهارم تا دهم هجري، مركزيت دو سلسلهي مهم «مرشديه» و «بليانيه»، با خانقاهها و اماكن متبركهي پررونق كه در سراسر دنياي اسلام آن روزگار- از چين تا مصر- نمايندگان و شعباتي داشت، در اين شهر قرار داشت. صدقات و نذورات بسياري در اين شهر گرد ميآمد و براي غريبان و مسافران و نيازمندان و پرورش عالمان و هنرمندان صرف ميشد. در پرتو اين مركزيت، علما، شعرا، هنرمندان، عارفان، محدثان و نويسندگان بسياري پرورش يافتند.
مدرسهي فلسفي اخلاقي علامهي دواني در سدهي دهم هجري نه تنها فارس و ايران بلكه فلسفهي اسلامي را تا چند سده پس از خود متاثر ساخت. اسناد و نسخههاي خطي فراوان بازمانده از اين فرهنگ غني و پر بار در سراسر كتابخانههاي ايران و جهان پراكنده است.
گويشها (كازروني، دواني، دوسيراني، بورنجاني، عبدويي و ...) آداب، رسوم، سنتها، متلها و مثلهاي موجود در اين منطقه به خاطر در بر داشتن ويژگيهاي زبان و فرهنگ كهن اين ديار، از ديرباز توجه زبانشناسان را به خود جلب كرده است. نقش بارز مردم اين خطه در جريان مبارزات ضد استعماري مردم جنوب با هدايت و پشتيباني ناصر ديوان كازروني از برجستگيهاي تاريخ معاصر اين منطقه است.
در جريان پيروزي انقلاب اسلامي در بهمن ماه 1357 مردم كازرون نقش به سزايي ايفا كردند به گونهاي كه اين شهرستان در شمار يازده شهري بود كه قبل از پيروزي انقلاب در آن حكومت نظامي برقرار شد. در طول جنگ تحميلي عراق عليه ايران نيز مردم غيور كازرون در دفاع از ميهن و دين خود جانانه مبارزه كردند و با تقديم حدود 1100 شهيد و صدها جانباز و آزاده، دين خود را به انقلاب اداء نمودند.
در طول چهارده قرن تاريخ كازرون بعد از اسلام، از اين شهرستان بزرگان زيادي بپا خاستهاند كه نام نامي آنان در رشتههاي مختلف علمي و فرهنگي و هنري زينتبخش كتب تذكره قرار گرفته است.
آمار شهدا و جانبازان، آزادگان
شهيد: 1100نفر
جانباز: 1709 نفر
آزاده: 106 نفر
پستي و بلنديها
شهرستان كازرون يك منطقه كوهستاني است و امتداد ارتفاعات اين شهرستان همانند ساير نقاط ديگر استان، شمال غربي جنوب شرقي است. ارتفاعات قسمت شرق و جنوب شرقي اين شهرستان كه شامل ارتفاعات كوهمره سرخي و دشت ارژن است داراي پوشش گياهي قوي بوده و محل عبور ايلات و طوايف مختلف عشاير استان ميباشد. مابين مناطق كوهستاني اين شهرستان دشتهاي وسيعي قرار دارد كه معروفترين آنها دشت كازرون، دشت جره و دشت كمارج ميباشد. اين دشتها از نظر كشاورزي و دامداري از اهميت ويژهاي برخوردار است. بلندترين كوه اين شهرستان كوه «انار» است كه داراي ارتفاعي حدود 2941 متر از سطح دريا ميباشد.
آب و هوا:
شهرستان كازرون داراي آب و هواي گرم است كه زمستانهاي آن توأم با بارندگي و تابستانهاي آن خشك ميباشد، شدت گرما در مناطق مختلف متفاوت است. در جنوب (خشت و كنار تخته) هوا گرم است ولي در شمال (كوهمره نودان) كه موقعيت كوهستاني دارد نسبتاً ملايم است. دما
طبق اطلاعات مربوط به ايستگاه كليماتولوژي شهر كازرون در يك دوره 24 ساله ميتوان گفت كه سردترين ماه سال، ديماه با ميانگين درجه حرارت 2/ درجه سانتيگراد و گرمترين ماه سال، تيرماه با ميانگين 4/46درجه سانتيگراد ميباشد. درجه حرارت متوسط ساليانهي اين شهرستان 78/21 درجه سانتيگراد است
بارش:
متوسط بارندگي شهر كازرون بر اساس ايستگاه كليماتولوژي در يك دوره 24 ساله 05/444 ميليمتر ميباشد. بيشترين بارندگي مربوط به ماههاي آذر، دي و بهمن ميباشد ولي در عين حال تفاوت قابل ملاحظهاي بين ارقام ريزشهاي جوي ساليانه و ماهانهي سالهاي مختلف به چشم ميخورد.
در مجموع شهرستان كازرون جزو سه شهرستان پرباران استان فارس ميباشد و به طور كلي رژيم بارندگي در كازرون مديترانهاي است. ادامه مطلب
ميزان رطوبت و تبخير در تمام مناطق شهرستان به غير از نواحي اطراف درياچه پريشان(فامور) به علت شرايط خاص منطقه تقريباً يكسان است . متوسط رطوبت نسبي ساليانه براساس يك دوره 24 ساله معادل 48/58 درصد است . بالاترين درصد رطوبت نسبي در دي ماه و پائين ترين اين درصد در خرداد ماه مي باشد . ميزان تبخير پيش بيني شده در طي يك دوره 11 ساله در ايستگاه كازرون برابر با 3883 ميليمتر است كه بيشترين آن مربوط به ماههاي تير و مرداد و كمترين آن مربوط به ماههاي دي و بهمن مي باشد .
منابع آب (هيدرولوژي):
منابع آب شهرستان كازرون از منابع آب سطحي و زير زميني تشكيل شده است:
الف) منابع آب سطحي:
1- درياچهي پريشان ( فامور)
2 – رودخانهي شاپور و جره و شعبات آن
قسمت شرقي منطقهي كازرون حوزهي آبريز درياچهي پريشان و رودخانهي جره را شامل ميشود و قسمت غربي منطقهي كازرون كه تا رودخانهي شاپور ادامه مييابد قسمتي از حوضهي آبريز رودخانهي شاپور و شعبات فرعي آن (ساسان و پهنگ) را شامل ميشود.
درياچهي پريشان (فامور)
اين درياچه كه به زبان محلي «پيرشون» ناميده ميشود در فاصلهي 15 كيلومتري شرق شهر كازرون واقع شده كه آبهاي سطحي حاصل از ريزشهاي جوي حوضهاي به مساحت 263 كيلومتر مربع را در خود ذخيره ميكند . آب اين درياچه از صدها چشمهي كوچك و بزرگ مناطق دشت ارژن و دشت فامور فراهم ميشود. از مساحت فوق 147 كيلومتر مربع دشتها و 116 كيلومتر مربع مساحت كوه و كوهپايههاست. چشمههاي زيادي در كف درياچه وجود دارند كه خود منبع آب درياچه است.
مساحت درياچه: 4 هكتار با ارتفاع 718 متر از سطح دريا
عمق متوسط آب : 5/1 متر
عميق ترين نقطه: 5/3 متر
حجم متوسط آب درياچه: 90 ميليون متر مكعب
درياچهي پريشان در بين درياچههاي دائمي ايران بزرگترين درياچهي آب شيرين ميباشد كه اطراف آن را بيشهزار و باتلاق پوشانده است. انواع و اقسام ماهيهاي آب شيرين و گونههاي ناياب پرندگان در اين درياچه وجود دارد و آب آن قابل استفاده براي زراعت و كشاورزي است در اطراف اين درياچه زميني به وسعت 4 هكتار معروف به نرگسزار وجود دارد كه مملو از گلهاي نرگس زيبايي است كه در نوع خود بينظير ميباشد.
رودخانهي شاپور :
رودخانهي شاپور از چشمهي رنجان سرچشمه گرفته و در تنگ چوگان به چشمهي ساسان متصل شده و به سمت استان بوشهر جريان مييابد. رودخانهي شاپور در استان بوشهر به رود دالكي ميپيوندد و با نام رود حله به خليج فارس ميريزد. رودخانهي شاپور در منطقهي كازرون اهميت زيادي دارد و ميتوان گفت كه اقتصاد، كشاورزي و تامين آب منطقه به اين رودخانه بستگي دارد.
رودخانهي جره:
اين رودخانه از ارتفاعات كوهمره سرخي سرچشمه گرفته و بعد از مشروب نمودن اراضي جره به طرف غرب متمايل ميشود و وارد منطقهي كوهستاني ميگردد. اين رودخانه پس از عبوراز شرق كتل «ملو» و پل دالكي از شهرستان كازرون خارج ميگردد و به رود دالكي معروف ميشود و در سعدآباد شبانكاره (استان بوشهر) به رودخانهي شاپور متصل ميشود و به خليج فارس ميريزد.
ب) منابع آبهاي زيرزميني
1- جاههاي عميق و نيمه عميق
2- قنوات
3- چشمهها
پوشش گياهي :
طبق تحقيقات به عمل آمده چهرهي منطقه از نظر پوشش گياهي در گذشته نسبت به حال تغيير كرده است امادر حال حاضر پوشش گياهي در شمال شرق و شرق گونهي پستهي وحشي، بادام ، بادام كوهي كه در محل به «آخورك» معروف است، ميباشد و از شمال به طرف جنوب شرق تا حد مركز، جنگلهاي بلوط كه ازجنوب به طرف شمال تراكم آنها زيادتر ميگردد، ديده ميشود. قسمتهاي مركزي، جنوب غربي و جنوب اقليم مناسبي جهت كشت و رويش درخت خرما دارد. در دشت كازرون در حاشيهي رودخانهي شاپور باغات مركبات واقع شده كه بيشترين ميوهي منطقه را تامين ميكند.
گياهان دارويي:
گياهان دارويي منطقه شامل بو مادرون، گل گاوزبان، كنگر صحرائي، سنجد، شاطره، آويشن، دنك، بابونه، شيرين بيان، خارشتر، چوبك، خاكشير، زرشك، ترنجبين، زيتون، بارهنگ، عناب، تدري، سپـستـــون، به دانه و ... ميباشد كه از گذشتههاي دور تا زمان حال، مردم اين ديار از آنها براي رفع برخي از بيماريها استفاده مينمايند.
زندگي جانوري:
منطقهي كازرون زيستگاه حيواناتي چون بزكوهي، قوچ، ميش، پلنگ، گرگ، شغال، روباه، كفتار، آهو، خرگوش و پرندگاني چون گنجشك، كبك، درنا، لك لك، اردك، دراج، تيهو، مرغابي، كبوتر، بلبل باغي، چكاوك، شاهين، كركس، عقاب و كلاغ ميباشد كه به واسطهي وجود دشت سبز و دانههاي فراوان و آب گوارا وجود دارند. متأسفانه به دليل شكارهاي بيرويه، نسل برخي از جانوران ياد شده در معرض انقراض قرار دارد. ادامه مطلب